Żyrardów coraz bliżej UNESCO. Krajowy etap starań dobiega końca

W ministerstwie padł dla Żyrardowa sygnał, na który czekano od miesięcy. 10 czerwca prezydent Lucjan Krzysztof Chrzanowski i Maria Badeńska-Stapp przekazali uzupełniony wniosek dotyczący dziedzictwa przemysłu lniarskiego, a z resortu przyszła deklaracja wsparcia. To ważny moment, bo krajowa procedura wchodzi w ostatnią prostą. Dla miasta stawka jest większa niż sam prestiż – chodzi o mocniejszą ochronę zabytków i szerszą drogę do UNESCO.

• W ministerstwie padła deklaracja wsparcia dla żyrardowskiej kandydatury
• Industrialny krajobraz Żyrardowa przekonał ekspertów
• Po korektach został już angielski finał i decyzja resortu

W ministerstwie padła deklaracja wsparcia dla żyrardowskiej kandydatury

Podczas spotkania z Bożeną Żelazowską, Generalnym Konserwatorem Zabytków i sekretarzem stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, oficjalnie przekazano poprawioną wersję wniosku „Żyrardów – europejskie dziedzictwo przemysłu lniarskiego”. To właśnie ten dokument ma zostać ujęty na Krajowej Liście Informacyjnej UNESCO, czyli na etapie, od którego zaczyna się już poważna międzynarodowa ścieżka.

Lucjan Krzysztof Chrzanowski nie ukrywał, że rozmowa w resorcie miała dla miasta duże znaczenie. Jak powiedział:

„Choć droga przed nami jeszcze długa, bo procedura wpisu jest niezwykle skomplikowana, to mamy powody, by pozytywnie patrzeć w przyszłość, gdyż jesteśmy już na finiszu krajowego etapu”.

Prezydent dodał też krótko:

„To ogromny krok naprzód!”.

W tle pozostaje jeszcze jedno ważne nazwisko – Maria Badeńska-Stapp, koordynatorka starań o wpis Żyrardowa na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. To ona współprowadziła proces, który krok po kroku doprowadził do obecnego punktu.

Industrialny krajobraz Żyrardowa przekonał ekspertów

Z perspektywy specjalistów sprawa nie opiera się wyłącznie na samym sentymencie do dawnej fabrycznej zabudowy. Pod koniec 2025 roku Komitet ds. Światowego Dziedzictwa Kulturowego w Polsce przy ministrze kultury zarekomendował Żyrardów jako europejskie dziedzictwo przemysłu lniarskiego do wpisania na krajową listę informacyjną. W tym samym gronie znalazły się także meczety i mizary w Kruszynianach i Bohonikach oraz Opactwo Benedyktynów w Tyńcu.

W uzasadnieniu podkreślono, że żyrardowskie obiekty i zespoły zabytkowe mają potencjał związany z wyjątkową uniwersalną wartością, autentycznością i integralnością. Ważne było również to, że spełniają kryteria potrzebne do budowania wiarygodnej, reprezentatywnej listy światowego dziedzictwa. Innymi słowy – nie chodzi tu o pojedynczy zabytek, lecz o cały industrialny układ miasta, z jego typologią zabudowy i historycznym krajobrazem kulturowym.

To właśnie na te elementy ministerstwo zwróciło uwagę w pierwszym kwartale 2026 roku, kiedy Departament Ochrony Zabytków MKiDN przekazał swoje uwagi do projektu. Wskazano potrzebę mocniejszego wyeksponowania walorów przemysłowego krajobrazu Żyrardowa. Potem do pracy ruszył zespół zadaniowy powołany przez prezydenta, który wraz z ekspertami dopracował formularz aplikacyjny.

Po korektach został już angielski finał i decyzja resortu

10 czerwca gotowy formularz trafił do Generalnej Konserwator Zabytków. Jeśli ministerstwo zaakceptuje treść i przełoży dokument na język angielski, w imieniu państwa polskiego wpisze kandydaturę Żyrardowa na Krajową Listę Informacyjną UNESCO. To właśnie ten ruch ma zamknąć krajowy etap starań.

Władze miasta liczą, że stanie się to jeszcze w tym roku. Taki finał nie kończy całej drogi do UNESCO, ale wyraźnie wzmacnia pozycję Żyrardowa. Dla mieszkańców oznacza to przede wszystkim mocniejszy fundament pod ochronę dziedzictwa, które od lat stanowi o tożsamości miasta, oraz większą rozpoznawalność w kraju i poza nim.

na podstawie: Urząd Miasta Żyrardów.